Tusk po szczycie V4: Grupa Wyszehradzka może znów mocno wpływać na Europę

Powrót formalnych spotkań szefów rządów V4

Pod Budapesztem odbył się pierwszy od dłuższego czasu formalny szczyt Grupy Wyszehradzkiej z udziałem premierów Polski, Czech, Słowacji i Węgier. Spotkanie miało szczególne znaczenie, bo od miesięcy brakowało podobnego formatu rozmów na najwyższym szczeblu. Donald Tusk podkreślił, że przyszłość tej współpracy zależy przede wszystkim od odbudowy zaufania i lojalności między partnerami. To właśnie te dwa elementy wskazał jako warunek skutecznego działania całego formatu.

Szef polskiego rządu zaznaczył, że państwa tworzące V4 nadal mają potencjał, by odgrywać ważną rolę w europejskiej debacie. Chodzi nie tylko o symbolikę regionalnej współpracy, ale o realny wpływ na decyzje podejmowane w Unii Europejskiej. W jego ocenie wspólne stanowiska krajów Europy Środkowej mogą być słyszalne w Brukseli znacznie mocniej niż działania prowadzone osobno. To sygnał, że Warszawa widzi sens w odbudowie praktycznej współpracy w tym gronie.

"Wszystko zależy od tego, czy wrócimy do sposobu działania opartego na zaufaniu i wzajemnej lojalności"

Donald Tusk, premier

"Każde z naszych państw może ponownie odgrywać ważną rolę w kształtowaniu wydarzeń w Europie. Dzięki temu możliwa jest także współpraca ponad istniejącymi różnicami, w sprawach istotnych dla naszych krajów i całego regionu"

Donald Tusk, premier

Premier zwrócił uwagę, że nawet przy istniejących różnicach politycznych możliwe jest szukanie porozumienia tam, gdzie interesy państw regionu są zbieżne. Taki model współpracy miałby dotyczyć spraw najważniejszych dla mieszkańców tych krajów i dla całej Europy Środkowo-Wschodniej. W praktyce oznacza to próbę działania ponad bieżącymi sporami, jeśli stawką są strategiczne decyzje dotyczące gospodarki, bezpieczeństwa czy funduszy europejskich. To także próba przywrócenia znaczenia formatu, który w przeszłości miał wyraźny wpływ na unijne dyskusje.

• W skład Grupy Wyszehradzkiej wchodzą 4 państwa: Polska, Czechy, Słowacja i Węgry.
• Szczyt pod Budapesztem był pierwszym formalnym spotkaniem V4 od 2024 roku.
• Ostatni szczyt z udziałem szefów rządów odbył się w lutym 2024 roku w Pradze.

Energia, migracja i rolnictwo w centrum wspólnych interesów

Donald Tusk wskazał obszary, w których kraje V4 mają najwięcej wspólnych interesów. Wymienił bezpieczeństwo energetyczne, politykę klimatyczną, migrację, politykę spójności oraz rolnictwo. To właśnie te tematy najczęściej bezpośrednio przekładają się na sytuację gospodarstw domowych, samorządów, przedsiębiorców i rolników. Dlatego współpraca w tych dziedzinach może mieć znaczenie nie tylko dyplomatyczne, ale też praktyczne dla obywateli.

W przypadku energii chodzi o kwestie cen, stabilności dostaw i bezpieczeństwa całego regionu. W sprawach klimatycznych państwa Europy Środkowej często podkreślają konieczność uwzględniania lokalnych uwarunkowań gospodarczych. Migracja pozostaje z kolei jednym z najbardziej wrażliwych tematów politycznych w Unii Europejskiej, a wspólne stanowisko kilku państw daje większą siłę negocjacyjną. Podobnie jest z polityką spójności i rolnictwem, gdzie decyzje podejmowane na szczeblu unijnym wpływają na wysokość wsparcia dla regionów i dochody producentów żywności.

"Jeśli zawsze będziemy rozumieli, że to, co nas łączy niezależnie od konfliktów, jest silniejsze niż to, co nas dzieli, to Europa zacznie nas słuchać"

Donald Tusk, premier

Premier podkreślił, że właśnie w tych kluczowych obszarach państwa regionu łączy więcej, niż dzieli. Taka diagnoza ma znaczenie, bo pokazuje możliwość budowania wspólnego stanowiska mimo różnic między rządami. W praktyce chodzi o to, by kraje V4 nie występowały pojedynczo w najważniejszych sprawach dotyczących przyszłości Unii. Im większa zgodność w konkretnych punktach, tym większa szansa na skuteczniejsze reprezentowanie interesów regionu.

Wypowiedzi szefa rządu wskazują również, że współpraca w ramach V4 ma być narzędziem wzmacniania pozycji Europy Środkowo-Wschodniej. Dla mniejszych i średnich państw regionu wspólny głos oznacza większą widoczność w sporach z największymi graczami Unii. To ważne zwłaszcza wtedy, gdy decydują się kierunki wydatków, reform lub regulacji obejmujących wszystkie państwa członkowskie. Tusk wyraźnie zasygnalizował, że region może być lepiej słyszany, jeśli działa wspólnie.

Premier o sile regionu i znaczeniu jedności w Unii

W dalszej części wystąpienia premier wrócił do wcześniejszych doświadczeń Grupy Wyszehradzkiej. Przypomniał, że w momentach największej lojalności i solidarności format ten dawał polityczny impuls nie tylko czterem państwom członkowskim, ale również innym krajom wschodniej flanki oraz nowym członkom Unii Europejskiej. W jego ocenie nie ma powodu, by V4 ponownie nie odgrywała takiej roli. To odniesienie do okresów, gdy wspólne działanie regionu było zauważalne i skuteczne na poziomie europejskim.

"Wtedy, kiedy V4 był lojalny i solidarny, dawał też takie światło nadziei wszystkim państwom ze wschodniej flanki, wszystkim tzw. nowym członkom Unii Europejskiej. Nie widzę żadnego powodu, żeby znowu V4 był takim drogowskazem dla tych wszystkich, którzy w konfrontacji z Niemcami, z Francją, z biurokracją brukselską w samotności nie mają szans"

Donald Tusk, premier

"Gdy Grupa Wyszehradzka była jak jedna pięść, to byliśmy w stanie nie tylko wpływać, ale również narzucać decyzje w Europie"

Donald Tusk, premier

W tej ocenie wyraźnie widać nacisk na jedność jako źródło politycznej skuteczności. Według premiera pojedyncze państwa regionu mają mniejsze możliwości forsowania swoich racji niż blok działający wspólnie. Właśnie dlatego powrót do regularnej i opartej na zaufaniu współpracy ma być kluczowy dla odbudowy znaczenia V4. Tusk zaznaczył, że wspólne działania mogą przełożyć się na skuteczniejsze reprezentowanie interesów całej Europy Środkowo-Wschodniej.

Znaczenie ma również sam harmonogram wydarzeń. Szczyt pod Budapesztem otworzył nowy etap po przerwie w formalnych spotkaniach premierów, a ostatnie takie rozmowy odbyły się w lutym 2024 roku w Pradze. To pokazuje, że format wraca do regularnego politycznego obiegu po okresie wyhamowania. Jeśli za deklaracjami pójdą kolejne spotkania i uzgodnienia w sprawach energii, migracji, spójności i rolnictwa, Grupa Wyszehradzka może odzyskać znaczenie jako jeden z istotnych głosów regionu w Unii Europejskiej.