Erich von dem Bach-Zelewski
Biografia
Erich von dem Bach-Zelewski urodził się w Lęborku w 1899 roku jako syn Ottona von Zelewskiego i Elżbiety Szymańskiej i wywodził się ze szlachty kaszubskiej. W 1940 roku przyjął nazwisko von dem Bach-Zelewski, odtąd używając tej formy w publicznych dokumentach.
W 1914 wstąpił na ochotnika do armii pruskiej i walczył w I wojnie światowej; dwukrotnie ranny, odznaczono go Żelaznym Krzyżem I i II klasy, awansując do stopnia podporucznika w 1916 roku. Po wojnie służył w Freikorpsie i Reichswehrze, brał udział w walkach powstańczych na Śląsku i należał do Stahhlemu oraz Deutschvölkischer Schutz und Trutzbund. Od 1924 do 1930 pracował w Zollgrenzdienst na granicy polsko–niemieckiej.
W 1930 dołączył do NSDAP, a w 1931 także do SS. Od 1934 pełnił funkcję Dowódcy SS i Policji w Prusach Wschodnich, a od 1938 na Dolnym i części Górnego Śląska. W latach 1932–1944 był posłem do Reichstagu.
Po agresji na Polskę w 1939 jego formacje policyjne brały udział w akcjach pacyfikacyjnych i terrorystycznych na zajętych terenach. W okresie od września do grudnia 1940 prowadził Saybuscher Aktion, zmuszając do wysiedlenia ok. 17,5 tys. Polaków w rejonie Żywca; na ich miejsce sprowadzono niemieckich osadników. Von dem Bach osobiście nadzorował operację przesiedleńczą.
Pod koniec 1939 wystąpił do Himmlera z propozycją utworzenia w Oświęcimiu obozu koncentracyjnego dla 10 000 więźniów; w wyniku tego powstał obóz Auschwitz-Birkenau w 1940 roku. 22 czerwca 1941 został wyższym dowódcą SS i Policji w regionie działania Armii „Środek” i później kierował jednostkami zajmującymi się eksterminacją ludności żydowskiej na Białorusi (Mińsk, Mohylew) oraz nadzorował akcję na bagnach Prypeci, gdzie zginęły tysiące osób, głównie Żydów. W styczniu 1942 doznał rozstroju nerwowego i powrócił do służby w lipcu 1942.
10 czerwca 1943 mianowany został pełnomocnikiem do zwalczania partyzantki w okupowanej Europie (Chef der Bandenkampfverbände). Jego formacje dopuszczały się masowych zbrodni na ludności w ZSRR i Polsce; łącznie von dem Bach miał być odpowiedzialny za śmierć około 230 tysięcy ludzi w regionach bałtyckich, na Białorusi i na wschodniej Polsce. Pod koniec 1944 został przeniesiony do Budapesztu, a następnie objął dowództwo X Korpusu Armijnego SS, które utraciło skuteczność już w 1945 roku.
Po wojnie próbował ukryć swoją tożsamość; 1 sierpnia 1945 został aresztowany przez Amerykanów. W zamian za zeznania przeciwko innym zbrodniarzom, USA nie przekazały go Polsce ani ZSRR. W 1946 przesłuchiwany przez polskiego prokuratora, w 1947 złożył zeznania w Warszawie, a w 1951 otrzymał orzeczenie denazyfikacyjne w Monachium na 10 lat, które następnie zmieniono na areszt domowy. W 1961 ponownie aresztowany i skazany na 4,5 roku za udział w „nocy długich noży”; w 1963 skazano go na dożywocie. Zmarł w 1972 roku w szpitalu więziennym w Monachium-Harlaching. Von dem Bach nigdy nie poniósł odpowiedzialności za wszystkie zbrodnie.
Spisana na gorąco „Dziennik wojenny” (Kriegstagebuch) Vogonyma von dem Bacha przechowywany jest w archiwum federalnym w Koblenz.